NOOZUP

Download NOOZUP
App Store Play Store
ตามไปดู! ผ้าไหมแขกจามบ้านครัว
หมวด: Food & Travel

ตามไปดู! ผ้าไหมแขกจามบ้านครัว

  • 745
  • 0
  • 3
Jirapinya.T

หากจะเอ่ยถึงคลองแสนแสบ หลายคนคงนึกถึงหนังเรื่องแผลเก่า พระ-นาง ขวัญ-เรียม คลองแสนแสบขุดตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เพื่อเชื่อมแม่น้ำเจ้าพระยากับแม่น้ำบางปะกงเข้าด้วยกัน เมื่อปี พ.ศ. 2380 ขุดโดยใช้แรงงานมุสลิมจากชายแดนภาคใต้ ซึ่งเป็นเชลยศึกในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ริมคลองแสนแสบจึงมีชุมชนมุสลิมเรียกว่า “ชุมชนแขก” อาศัยอยู่ 

“ชุมชนบ้านครัว” เป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมของกรุงรัตนโกสินทร์ตั้งแต่ครั้งแรกเริ่มสถาปนาเป็นราชธานี การตั้งถิ่นฐานริมคลองแสนแสบของชุมชนบ้านครัว พื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในเขตราชเทวี แบ่งออกเป็นชุมชนบ้านครัวเหนือ ชุมชนบ้านครัวตะวันตก และชุมชนบ้านครัวใต้มีพื้นที่อีกส่วนอยู่ในเขตปทุมวัน คนในชุมชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม มีทั้งคนที่อพยพมาจากเวียดนาม เขมร และชายแดนภาคใต้ของไทย  

  • พื้นที่ริมคลองแสนแสบบริเวณนี้เป็นชุมชนมุสลิมใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานครบรรพบุรุษของชุมชนมุสลิมแห่งนี้จึงมีที่มาต่างกัน 
  • มุสลิมที่มาจากเวียดนามและเขมร เรียกว่า “แขกจาม” เป็นมุสลิมเขมรมาแต่เดิม อยู่ในอาณาจักรของตนเรียกว่า “อาณาจักรจามปา” ตั้งอยู่ในอาณาบริเวณตั้งแต่ปากน้ำโขงไปทางทิศตะวันออก ซึ่งก็คือเวียดนามใต้
  • และมุสลิมเชื้อสายมลายูจากหัวเมืองมลายู หรือชายแดนภาคใต้ของไทยในปัจจุบัน มุสลิมกลุ่มนี้ถูกกวาดต้อนขึ้นมาในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 จนถึง รัชกาลที่ 3 

ชุมชนบ้านครัว เดิมเรียกว่า “บ้านแขกครัว” แบ่งออกเป็นบ้านครัวเหนือ บ้านครัวใต้ และบ้านครัวตะวันตก ด้วยคลองแสนแสบและถนนบรรทัดทอง พื้นที่บริเวณนี้ทางสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์จัดให้เป็นพื้นที่มรดกแห่งมุสลิมกองอาสาจาม-มลายู 

  • เดิมที่ดินบริเวณนี้ รัชกาลที่ 1 ได้พระราชทานที่ดินจำนวน 14 ไร่เศษ เป็นบำเหน็จรางวัลให้กองอาสาจามที่ได้ร่วมรบในสมัยสงคราม 9 ทัพ ระหว่างสยามกับพม่า ในปี 2328 
  • ผ่านมาแล้ว 200 กว่าปี จากเดิมประชากรกว่า 90% เป็นแขกจามและแขกมลายู แต่ปัจจุบันได้ลดจำนวนลงเรื่อยๆ ขณะเดียวกันก็เกิดการผลัดเปลี่ยนจากรุ่นสู่รุ่น 
  • และสิ่งปลูกสร้างก็แปรเปลี่ยนไปตามกาลเวลา เริ่มมีโครงการคอนโดมิเนียมให้เห็น เช่นในซอยเกษมสันต์ 2 และซอยเกษมสันต์ 3 
  • อย่างไรก็ตามกลิ่นอายชุมชนเก่าแก่ ความคลาสสิกของชุมชนดั้งเดิมยังหลงเหลืออยู่ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ผ้าไหมจิม ทอมป์สัน ที่โด่งดังไปทั่วโลก ล้วนมาจากฝีมือการทอของคนในชุมชนบ้านครัวทั้งสิ้น 

จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์ บันทึกถึงชุมชนบ้านครัวไว้ เมื่อ ปี 2439 (ร.ศ. 115) ตามแผนที่ชุมชนบ้านครัวเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมแต่อยู่นอกเขตพระนคร 

  • สมัยรัชกาลที่ 1 จนถึง รัชกาลที่ 3 เขตพระนครทางทิศตะวันออกคือ พื้นที่ในแนวคลองรอบกรุง (คลองโอ่งอ่าง และคลองบางลำภู
  • พอเข้าสู่สมัยรัชกาลที่ 4 เมืองขยายตัวมากขึ้นตามจำนวนประชากร เขตพระนครก็ขยายไปทางทิศตะวันออก คืออยู่ในพื้นที่แนวคลองผดุงกรุงเกษม ดังนั้นจะเห็นว่าสุดชายแดนพระนครก็คือ สุดที่คลองนางหงส์หรือคลองมหานาค 

ปัจจุบันน้ำในคลองใช้การไม่ได้แล้ว นอกจากเป็นทางสัญจรทางเรือ ส่วนอาชีพทอผ้าไหมหลังจากที่คุณจิม ทอมป์สัน หายตัวไปเมื่อ 50 กว่าปีที่แล้วก็ค่อยๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา ปัจจุบันอาชีพทอผ้าไหมของชุมชนบ้านครัวเหลืออยู่ไม่กี่รายเท่านั้น

  • การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นต่อเนื่องเรื่อยมา สภาพความเป็นชุมชนมุสลิมหลงเหลืออยู่บ้าง และบางอย่างจับต้องได้
  • ไม่ว่าจะเป็นอาคารสถาปัตยกรรมเก่าแก่ อาคารทรงไทย กองกำลังอาสาทหารกล้าก็ยังมีหลงเหลือให้ได้เห็น บางสิ่งบางอย่างก็ได้กลายเป็นตำนานการต่อสู้ของชุมชนบ้านครัวไปแล้ว 
  • ในภาพรวมชุมชนบ้านครัวถูกหล่อหลอมให้เป็นหนึ่งเดียวกลมกลืนไปกับชีวิตเมืองหลวงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และพื้นที่บางส่วนถูกเวนคืนเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของรัฐบาล 
  • นอกจากอาชีพดั้งเดิมคือทอผ้าไหมแล้ว อีกอาชีพหนึ่งของชุมชนบ้านครัวเคยทำกันก็คือ ประมง แต่ปัจจุบันไม่หลงเหลือให้ได้เห็น ทั้งๆ ที่สืบทอดกันมายาวนานกว่าร้อยปี 
  • อย่างไรก็ดี เรื่องราวของชุมชนบ้านครัวยังมีอีกมาก หากท่านใดสนใจเข้าเยี่ยมชมตำนานการทอผ้าไหมชุมชนบ้านครัว ทางชุมชนยังอนุรักษ์การทอผ้าไหมไว้คงเดิมไม่เปลี่ยนแปลง 
  • โดยเฉพาะการใช้แรงงานฝีมือดีทุกขั้นตอน ตั้งแต่การฟอกสี การย้อมสี ไปจนถึงการทอด้วยกี่แบบดั้งเดิม และหากท่านใดอยากได้ผ้าไหมสวยๆ ทางชุมชนมีให้เลือกซื้อตามใจชอบ 

ผ่านมาแล้ว 200 กว่าปี บ้านเรือนโบราณย่อมแปรสภาพเปลี่ยนไปตามกาลเวลา ขณะเดียวกันผู้คนก็ผลัดเปลี่ยนจากรุ่นสู่รุ่น ภาษาพูดดั้งเดิมแทบจะไม่หลงเหลือให้ได้ยิน แม้ได้ยินก็คงไม่คุ้นหู ในอนาคตคงยากที่จะหยุดยั้งการเปลี่ยนแปลงได้ นอกจากปรับตัวกันไปตามกาลเวลา จากชุมชนดั้งเดิมต่อเติมด้วยไลฟ์สไตล์คนเมืองรุ่นใหม่ให้กลายเป็นหนึ่งเดียวอยู่กันต่อไปได้ 

________________________________________

ขอบคุณแหล่งข้อมูล: bangkok.go.th 

ภาพปกจาก: pixabay.com  

Related Content

Recommended by NoozUP

Apple Store Play Store